Readerly en Writerly zijn begrippen die toe te passen zijn bij de Interactie tussen een gebruiker en een object of een omgeving. Deze begrippen geven aan of de gebruiker qua interactie gestuurd wordt of dat de persoon in kwestie zelf de keuze heeft wat hij met het object doet.

Barthes

Roland Barthes, professor Engels en kunstgeschiedenis aan Brown University definieert de 2 begrippen om in eerste instantie literatuurvormen uit elkaar te houden. De conventionele tekst of de hypertextvorm, omdat de acties die de gebruiker moet ondernemen verschillen per tekst. Een lezer van een boek – de gebruiker – lees je van het begin tot het einde, de gebruiker zou van achter naar voren kunnen lezen, maar dat komt het verhaal meestal niet ten goede. De tekst is lineair, de gebruiker kan de verhaallijn en de manier hoe je door het verhaal leest niet veranderen.

Barthes schrijft: “This reader is thereby plunged into a kind of idleness –he is intransitive; he is, in short, serious: instead of functioning himself (…), he is left with no more than the poor freedom either to accept or reject the text: reading is nothing more than a referendum. Opposite the writerly text, then is its counter value, its negative, reactive value: what can be read ,but not written: the readerly. We call any readerly text a classic text.”

Hoewel Barthes de begrippen via de literaire tegenhangers beschrijft, is het mogelijk deze toe te passen op objecten en omgevingen.

Norman

Donald A. Norman,schrijver van ‘The Design of Everyday things’heeft het over de gebruikersvriendelijkheid van dagelijkse objecten. ontwerpers zouden meer zorg moeten dragen aan het ontwerp van een object zodat een gebruiker direct weet hoe hij met het object om moet gaan.

Een voorbeeld dat Norman aandraagt is een rij glazen deuren van een postkantoor. Aan deze deur zit geen deurknop of klink waardoor de gebruiker in eerste instantie niet kan zien welke kant de deur opengaat. De ontwerper van de deur heeft dit opgelost door de stang die horizontaal op de deur bevestigd zit iets meer naar links of rechts te plaatsen. Deze psychologische waarde die een gebruiker aan een object koppelt noemt hij ‘affordance’. De gebruiker ziet aan het object hoe hij ermee moet omgaan en wat het voor de gebruiker kan doen. Voor mij is dit duidelijk een readerly benadering van interactie.

Dunne

Anthony Dunne heeft een andere visie op het gebruiksvriendelijk ontwerpen van objecten dan Norman. Hij is van mening dat het andersom moet, de gebruiker moet uitgelokt worden om creatief te worden. De readerly manier van ontwerpen schept volgens Dunne een afstand tussen de gebruiker van het object, en niet uitnodigt om het ook op een andere manier te gebruiken.

Voorbeelden readerly/writerly

Voorbeeld van een ‘readerly’ object is een gamecontroller, als de gebruiker hem vastpakt duidt de vorm van de controller aan waar de gebruiker zijn duimen en wijsvingers moet plaatsen en gekleurde knoppen laten aan – een gemiddelde gamer- zien wat je ermee kunt.

De rode ‘B’knop is bijvoorbeeld bij de meeste (vecht)spellen een ‘verdedigingshouding’. Verder zit er bij praktisch elk spel een configuratie level of kunnen er bedieningsinstructies opgevraagd worden.

Speelklei is writerly, omdat de gebruiker kan er allerlei kanten mee op. De fabrikant levert er wel een instructieboekje bij met suggestisch maar, de agency ligt bij de gebruiker. Of je het nou tegen de muur aan gooit of er daadwerkelijk wat mee gaat maken daar is de gebruiker vrij in.